کۆکا یا کۆکە یا کووکا جۆرێک خەپلەی نانە بە قەبارەی بچووک بۆ منداڵان دروست دەکرا. لە بیرمە کە منداڵ بووم جۆرێک بیسکویتی ئەستوور هەبوو کەمێک نەرم بوو وەک کولێرە، پێمان دەگوت کۆکە. هەروەها، بە زمانی منداڵان بە کولیچە و کێک و ئەمانە دەگوترێت ( ککە). هەروەتر، بە بیسکویتمان دەگوت (غوڕابی). چێشتێکیشمان هەیە بە ناوی (کووکی) کە لە ئارد و هێلکە و پونگە دروست دەکرێت؛ کە هەمان ووشەی (کووکی) لە ئینگلیسی دا هەیە بە جۆرێک غوڕابیی ئەستوور دەگوترێت.
سەگوەند ناوی خێڵێک یا باشتر بڵێین هۆزيکی لوڕە. ئەنسکلۆپیدیای ئیرانیکا و عەلی ئەکبەری دێھخودا دەڵێن ئێڵێکی کوردە. کەیهانی فەرهەنگی دەڵێ ئێڵیکی لەکە و ئەدمۆندز دەڵێ ئێڵێکی لوڕە. شوێنی نیشتەجێ بوونیان دەکەوێتە باشووری ئوستانی کرماشان، ناوەڕاستی ئوستانی لوڕستان و باکووری ئوستانی خووزستان. سەگوەندەکان بە سیاسی و جەنگاوەری و سوارچاکی بەناوبانگن. ئەوان بە شێوەزاری باجەڵانی دەپەیڤن.
سەردار مەریەمی بەختیاری لە بیرەوەرییەکانی دا دەڵێت: ژن لە کۆمەڵگەی ئێراندا ستەمی زۆری لێدەکرێ. ئەو کە خۆی جارێک بە زۆر بە شوو درابوو، دەرد و ئازاری ژنانی جڤاکەکی بە ئێسک و پێستەوە هەست پێکردبو. سەرەڕای ئەوە کە لە خانەدانێکی باڵای لوڕ بوو بەڵام وەک ژن هەر چەوساوە و ژێردەستە بوو. باس لەوە دەکات کە بە تیابەتی لە ئێڵی بەختیاریدا هیچ مافێک بۆ ژن لەبەرچاو نەگیراوە. ژن کە لەلایەکەوە بە زۆر بە شوودەدرێت، لەو لایشەوە لە میرات و کەلەپووری باوانی بێبەش دەکرێت.
لە ناوچەی دەربەندیخان گوندێک کە ئێستا کراوەتە ناحیە هەیە بە ناوی باوەخۆشین؛ شارەدێیەکی زۆر جوان و دڵنشینە.. زۆر گەڕام بە دوای مێژووەکەی دا هیچم دەس نەکەوت. بە بڕوای من دەبێ دوور یا نزیک پەیوەندییەکی هەبێت بە شاخۆشینی پیری مەزنی یارسانەوە. ناوی (باو) و (شا) هەردووکیان بۆ ناوی پیر و پیاوچکاان بەکاردەهێنرێن. بە دووری نازانم شاخۆشینی لوڕستانی گەیشتبێتە ئەو ناوچەیە.
ئەم بەردە گەورەیە دەبینن کە لەسەر بەردێکی بچووک وەستاوە. ناسراوە بە بەردی (گورزلەنگەر). لە نزیک ئاوایی گورزلەنگەرە لە ئوستانی ئیلام. سەر بە شارەدێی کوڵکنی و شارۆچکەی ماژینە. دەڵێن تەمەنی ئەم بەردە ١٥٠ ساڵە، بەڵام ئاماژەیەک بە ئەندازە و بەرزییەکەی نەکراوە. شایانی باسە کە شارۆچکەی ماژین یا ماچین هەرچەندە شارۆچکەیەکی گەورە و ناسراو نییە؛ بەڵام لە ناوچەیەکی جوان و دڵگیر هەڵکەوتووە و شوێنێکی زۆر مێژووییە. تا ئێستا هیچ بوومەلەرزە و رووداوێکی سروشتی نەبووەتە هۆی جووڵاندنی ئەم بەردە.
لەم وێنەیەدا پەیکەرێکی بەردین نیشان دەدرێت کە دەڵێن پەیکەری شاپووری یەکەم، دووەم شای ساسانییە؛ و هەفت مەتر بەرزە. ئەم پەیکەرە لە ئەشکەوتێکدایە کە لە بەرزایی ٧٠٠ مەتردایە بە قەدی شاخێکەوە لە نزیک شاری کاولبووی بیشاپوور لە ناوچەی کازروون و بووشێر. ئەم ناوچەیە سەر بە ئوستانی فارسە بەڵام لە کۆنەوە و تا ئێستایش لوڕنشینە. زارکی ئەشکەوتەکە نزیکە ٣٠ مەتر فراوانە. نازانم پێشتر چ ناوێکی هەبووە، بەڵام ئێستا ناویان لێناوە ئەشکەوتی شاپوور.
ساڵانی زوو کە دەفر و کاسەی چینی/فەخفووری کەم و گران بوو، کاتێک چادان/قۆری دەشکا، دەیانبردە لای وەستا بۆ چاککردنەوە. وەستا چەسپێکی بەکاردەهێنا کە خۆی دروستی دەکرد و بریتی بوو لە هێلکە و قسڵ. بەڵام ئەوەندە بەس نەبوو؛ چونکە خۆی نەدەگرت و لە یەکتری جیادوبوویەوە. هەر بۆیە دووای لێدانی چەسپەکە بە هۆی تەلی تایبەتی مەفرەق و سیرمەواری کانزایی دەوران دەوری چادانەکە گاو دەکرا. بەم جۆرە قۆرییەکە تەمەنی دەبووە دوو بەرابەر. بەم کارەیان دەگوت گاوکردن.
