پەیڤێک سەبارەت بە فارسی

وەک دەزانین دەوروبەری سەدا هەفتای واژەکانی زمانی فارسی عەرەبین. سی لەسەدەکەی تری دابەش دەبێ بۆ سەر سێ بەش. یەکەمیان ئەو وشانەن کە لە سەردەمی دروستبوونی پەیوەندیی فرانسە لەگەڵ دەسەڵاتی قاجارەکان. ئەو کاتە فرانسە سوپای تازەباوی بۆ قاجارەکان دروستکرد لەم رێگەیەوە پەیوەندییان گەرم بوو؛ کە بووە هۆی ئەوە کە خوێندەوار و دەوڵەمەندەکانی قاجار سەردانی فرانسە و وڵاتانی تری ئەوروپا بکەن و واژەگەلی فرانسی بهێننە نێو زمانی فارسییەوە. تا ئێستایش کاریگەریی زمانی فرانسی لەسەر فارسی هەر ماوە و تەنانت فارسەکان وشەیگەلی ئینگلیسیش بە شێوازی فرانسەی دەخوێننەوە. بەشی دووەمی وشەکانی زمانی فارسی ئەو وشانەن کە لە تورکی ومەغۆلی وەرگیراون و هەندێ جار ئاڵوگۆڕێکی کەمیان بەسەرداهاتووە بەڵام نەتوانراوە لە فارسیدا بتوێنرێنەوە. زۆربەی ئەم ووشانە دەنگی [غ] و [ق]یان تێدایە. بەشی سێیەم ئەو پەیڤانەن کە لە کوردی و لوڕییەوە وەریانگرتووە. لەم بارەیەوە دەکرێ بڵێین بە راددەیەک واژەی لوڕی چووەتە نێو زمانی فارسییەوە کە ئەگەر بڵێین لوڕی دایکی زمانی فارسییە، زێدەڕۆییمان نەکردووە. ئەمەیش ئەوە ناگەیەنێت کە نەتەوەی فارس و لوڕ یەک بن، نەخێر بەڵکوو واتای ئەمەیە کە زمانی فارسی زمانێکی لە راددەبەدەر لاواز و ناتوانایە؛ و لە هەموو سەردەمەکاندا بە ئاسانی زمانی خۆیان فەرامۆش کردووە و زمانی دراوسێکانیان وەرگرتووە. بە ئەگەری زۆر، پێش موسڵمان بوونیان زمانەکەیان زۆر زیاتر لەژێڕ کاریگەریی لوڕی دابووە. کە دەڵێین لوڕی واتە دایکی زمانی کوردیی ئێستامان. بۆ سەلماندنی ئەم پەیڤەمان دەکرێ سەدان و هەزاران واژەی فارسی وەک نموونە لێرەدا باس بکەین کە کەسێکی فارسزمان تەنیا بەکارهێنانەکەیان دەزانێ، کاتێ واتای وشەکەی لێ بپرسیت، دادەمێنێت و نازانێ وشەکە لە چی پێکهاتووە بەڵام لە لوڕێک یا کوردێک بپرسیت، تەنانەت ئەگەر وشەکە لەم سەردەمەدا لە کوردی ولوڕیشدا بەکار نەهێنرێ، دەزانێ وشەک شیتەڵ بکات و مانا ئەسڵییەکەت پێ بڵێت. نموونە:

وشەی فارسی واتای فارسییەکە بناخەی وشەکە

قشنگ جوان قەد+شەنگ  (قەد و لاری جوان)
پرواز فڕین پەڕ+ واز (باڵی کراوە)