گەلی واخی یا خیک

 

ناوی گەلێکی دابەشکراوە لە ئاسیای ناوین. بە زمانی ئۆردوو پێیان دەڵێن واخی بەڵام بە زمانی خۆیان بە خۆیان دەڵێن خیک. زمانەکەیان لە زمانە ئێرانیەکانە. زۆرێک لە ووشەکانیان لەگەڵ کوردی و فارسی یەک ریشەن.  گوایە واخیەکان لە بنەڕەتدا تاجیکن.
هەڵکەوتەی جۆگرافیایی ناوچەکەیان دەکەوێتە داڵانێک کە ئەفغانستان دەبەستێتەوە بە چینەوە و ناسراوە بە داڵان (کۆریدۆر)ی واخان. گەلی واخی\خیک لە هەموو لایەکی ئەم داڵانە نیشتەجێن کە لە رۆژهەڵاتی خاکی چینە، لە باشووری خاکی پاکستانە و لە باکووری ئۆزبەکستانە و رۆژاوایش ئەفغانستانە.  واتە لە نێوان ئەم چوار وڵاتەدا دابەشکراون.

چەند نموونەیەک لە واژەکانی زووانی واخی/خیک

پیست =پێست، چەرم، توێکڵ

پەروانە = پەروانە، پەپوولە

پەرەندە = باڵندە، باڵدار

پیوەندی = پەیوەند

پۆکیزە = پاکژ، پاکیزە

گەندە = گەند، پیس

گەرد = گەرد، تۆز

گەردش = گەردش، گەڕان

گەرم = گەرم

گدۆی = هەژار (گەدا)

گۆورە = گاوارە (لانک)

شار = شار

شینی = شینایی (سەوزایی)

شلیک = نەرم، شل

شۆگرد = شاگرد، خوێندکار

شپوون = شوان، چۆپوون

ویست = بیست

وڵۆغ = ئاژەڵ، وەڵاغ

ووخێن = خوێن

مەزدوور = کرێکار

هەفتە = هەفتە

مەسخەرە = جۆک

مەست = مەست، سەرخۆش

مێغ = مێخ، بزمار

میۆنە = میان، نێوان

میزگ = میز، مێز، گمێز

میزگدوون = ئاودەسخانە

لێرەدا بەستەری فەرهەنگێکی واخی - ئینگلیسی دادەنێم، هەر کەس ئارەزووی بێت دەتوانێت سەیری ووشەکانیان بکات.

http://www.coelang.tufs.ac.jp/.../wakhi/search_list.php... 

See less