متوو واژەیەکە لە لە هەندێک ناوچەی وەک باڵەکایەتی و سۆران و خۆشناوەتی بەکاردەهێنرێت. واتە خووگرتوو،. ئۆگر، هۆگر. منداڵێک کە فێر کرابێت بە دووای دایکی یا باوکی بکەوێت، دەڵێن فڵانکەس منداڵەکەی متووی خۆی کردووە، یا دەڵێن منداڵەکە متووی دایکێتی.
واژەی (ناو) لە کورمانجیی خواروودا دوو واتەی هەیە یەکەم: ناوی شتێک یا کەسێک کە پێیدەناسرێتەوە و بەرامبەرەکەی لە عەرەبی و فارسی دا بریتییە لە (اسم). دووەم: دەروون یا هەندوڕی شتێک، بە عەرەبی و فارسی دەبێتە (داخل). لە موکریان دەنگی (ا)ی ووشەکە دەگۆڕێت بۆ (ێ) واتە دەبێتە (نێو). بەڵام واتاکەی ناگۆڕێت و هەمان ئەم دوو واتایەی سەرەوەی هەیە.
یەکێک بووە لە ژنە بەناوبانگەکانی لوڕستان. کچی نەزەرعەلی خانی ئەمرایی ناسراو بە ئەمیر ئەشرەف؛ و خوشکی عەلی محەممەد خانی ئەمڕایی ناسراو بە ئەمیر ئەعزەم بوو. دەبێتە داپیرەی دوکتۆر هۆشەنگی ئەعزەمی کە لەلایەن رێژیمی گۆڕکراوی حەمەی پەهلەوییەوە شەهید کرا.
ژینا\مەهسا ئەمینی قوربانی بوو. ئەو نە شۆرشگێڕ بوو نە خۆپێشاندەر و نە بیریشی لەوە کردبوویەوە کە بە مەرگی ئەو میللەتێک رادەپەڕێ. ئەو تەنانەت وەک بوعەزیزی توونسیش نەبوو کە بە دەستی خۆی ئاگری لە لەشی خۆی بەردابێت. ژینا بە بیانووی ئەوەی کە تۆزێک لەچکەکەی شل بەستووە و پرچی دەرکەوتووە، لەلایەن گەشتی ئیرشادی ئیسلامییەوە هێرش کرایە سەری، دەسگیرکرا و پاشان ئەشکەنجە درا تا گیانی سپارد.
لە هەرێمەکانی لوڕستان بەتایبەتی ئەو ناوچانەی بەختیارییەکان لێی نیشتەجێن وەک کۆگلوو بۆیر ئەحمەد، چارماڵ، خووزستان و ئیسفەهان و تاد.. لە کۆنەوە لەسەر گڵکۆی کەسایەتییە ئازا و بەناونگەکانیان پەیکەری شێر لە بەرد ساز دەکرێت و پێی دەڵێن بەردەشێر. بەردەشێرەکان پێیەکانیان لەو بەردە جیاناکرێنەوە کە لێی داتاشراون بەڵکوو وەک بنکەیەک بۆ راگرتنی پەیکەرەکە بەکاردەهێنرێ و ئەم بەشە دەکەوێتە ژێر خاک.
 |
| دەفرێکی پێتری کە مارووتە (کۆڵۆنی)ی کەڕووی تێدایە |
زۆر واژەی جوان و رێک و رەوانی کوردیمان هەن، بە هۆی ئەوە کە لە شێوەزارە دیارەکاندا نیین، لە ئاستی جەماوەری خوێندەواردا کەمتر دەبیسترێن. جا هەر کاتێک کە هاوواتایەکی دیار و بەرچاو یا گونجاو و سادەمان نەبوو، خەڵکی واژەیەکی بیانی بەکاردێنن. نموونە: واژەی ئیستیعمار کە چەند ساڵ لەمەوبەر لە هەژماری پێشووی فەیسبوکم دا باسم کردووە. ئیستیعمار کە ئینگلیسییەکەی بریتییە لە کۆڵۆنی، واژەیەکە لە رووی واتاوە تەواو پێچەوانەی کۆڵۆنییە؛ بەڵام عەرەب خۆی بەم واتایە بەکاریدەهێنێت. ئیستعمار لە رووی واتا و رەگ و ریشەوە مانای ئاوەدانکردنەوە و بنیاتنانە بەڵام واژەی کۆڵۆنی واتە بە مۆڵگە کردن، یا زۆرکردنی ژمارەی مرۆڤ یا هەر زیندەوەرێک لە سنوورێک یا چوارچێوەیەکدا. ئەم واتایە لە سەردەمی ئیستعماریی ئەوروپاییەکاندا بەکاردەهێنرا، کاتێک کە ئەمریکا و ئوسترالیا و ئەفریقا و زۆر شوێنی تریان لە سەرتاسەری جیهاندا پڕ کرد لە ئەوروپایی. هەروەها لە بوواری زیندەزانیش دا بە واتای زاوزێپێکردن و زۆرکردنی زیندەوەر یا ووردەزیندەوەر بەکاردەهێنرێت. بۆ وێنە نموونەیەک لە هاگی قارچک وەردەگرن و لەگەڵ ماددەیەکی خۆراکی لە کەشوهەوایەکی لەباردا دایدەنێن بۆ ماوەی چەند رۆژێک، هاگەکان زۆر دەبن و بەم شتە دەڵێن کۆڵۆنی و بە کردەکەیش دەڵێن کۆڵۆنایز.
لە کوردیدا جاران ئیستعمارمان بەکاردەهێنا، ئێستایش لەم لاو لەو لا دەبیستم کە خەریکە جێگەی ئیستعمار بە کۆڵۆنی پڕدەکەنەوە.
دیارە زمانی کوردی ئەوەندە لاواز و بێدەسەڵات نییە کە ووشەیەکی هاوواتای کۆڵۆنی و ئیستعماری نەبێت؛ بەڵام بەداخەوە زمانەوانەکان و شارەزایانی کوردی کاتێ کە لە سۆرانی و بادینی و ئەمانەدا دەستیان نەکەوتووە، خۆیان ماندوو نەکردووە بۆ دۆزینەوەی لە ناوچە و زاراوەکانی تردا، یان ئەوەندە کاتیان تەرخان نەکردووە بۆ گەڕان بە واژەنامەکاندا.
بە سەرنجدان بە فەرهەنگی (زانستگای کوردستان) - کە لە سای میهرەبانی و دڵگەورەیی کاک هیوا ساڵحەوە بووم بە خاوەنی دانەیەکی چواربەرگی- نووسراوە کە ووشەی (مارووتە) رێک ئەم مانایە دەبەخشێ. واتە رێک هاوواتای کۆڵۆنیی ئینگلیسییە.
مارووتە ووشەیەکی جوان و رەوان و کورت و سادەیە. دەکرێت زۆر واژەی تری لێوە ساز بکرێت.
