بڕواننە بێگانەکان کە چەندە بۆ حاڵی خۆیان ژیرن!
Friday, June 30, 2023
زمانی دەڕڕی
بەردنیگارەی بێستوون
ئەفسەر و پسپۆری بریتانیایی سێر هێنری راوڵنسن ساڵی ١٨٣٥ و ١٨٤٧ سەردانی ئێران دەکات و بە دژوارییەکی زۆر و بە خستنە مەترسیی ژیانی، کۆپییەک لە نووسراوەکەی کێوی بێستوون هەڵدەگریتەوە. تا ئەو کاتە هیچکەسێک نەیدەزانی ئەم نووسراوەیە بخوێنێتەوە. راوڵنسن کەمێک فارسیی زانیوە. ئەو دووای کۆششێکی زۆر و سوود وەرگرتن لە نووسراوەکانی بابل و پيرسپۆڵس دەتوانێت کۆدەکان بشکێنێت و کلیلی خويندنەوەی نووسراوەکان دەدۆزێتەوە. دڵنیا دەبێت کە ئەوە داریۆس (دارا)ی مەزنی هەخامەنشییە؛ و ئەو نووسراوەیەی بيستوون بە سێ زمانی فارسیی کۆن و بابلی و ئیلامی نووسراوە. ئەم کارە دوو ساڵی خایاند. بەڵام پيشتریش کەسانی وەک گیۆرگ فريدریک گرۆتفەندی ئەڵمانی و ئەنتوان ژان سانت مارتینی فرانسەیی کاری خويندنەوەی بەردەنووس ديرینەکانیان کردبوو و کلیلەکانیان دۆزیبوویەوە.
کۆکا
کۆکا یا کۆکە یا کووکا جۆرێک خەپلەی نانە بە قەبارەی بچووک بۆ منداڵان دروست دەکرا. لە بیرمە کە منداڵ بووم جۆرێک بیسکویتی ئەستوور هەبوو کەمێک نەرم بوو وەک کولێرە، پێمان دەگوت کۆکە. هەروەها، بە زمانی منداڵان بە کولیچە و کێک و ئەمانە دەگوترێت ( ککە). هەروەتر، بە بیسکویتمان دەگوت (غوڕابی). چێشتێکیشمان هەیە بە ناوی (کووکی) کە لە ئارد و هێلکە و پونگە دروست دەکرێت؛ کە هەمان ووشەی (کووکی) لە ئینگلیسی دا هەیە بە جۆرێک غوڕابیی ئەستوور دەگوترێت.
سەگوەند
سەگوەند ناوی خێڵێک یا باشتر بڵێین هۆزيکی لوڕە. ئەنسکلۆپیدیای ئیرانیکا و عەلی ئەکبەری دێھخودا دەڵێن ئێڵێکی کوردە. کەیهانی فەرهەنگی دەڵێ ئێڵیکی لەکە و ئەدمۆندز دەڵێ ئێڵێکی لوڕە. شوێنی نیشتەجێ بوونیان دەکەوێتە باشووری ئوستانی کرماشان، ناوەڕاستی ئوستانی لوڕستان و باکووری ئوستانی خووزستان. سەگوەندەکان بە سیاسی و جەنگاوەری و سوارچاکی بەناوبانگن. ئەوان بە شێوەزاری باجەڵانی دەپەیڤن.
پوختەیەک سەبارەت سەردار مەریەم
سەردار مەریەمی بەختیاری لە بیرەوەرییەکانی دا دەڵێت: ژن لە کۆمەڵگەی ئێراندا ستەمی زۆری لێدەکرێ. ئەو کە خۆی جارێک بە زۆر بە شوو درابوو، دەرد و ئازاری ژنانی جڤاکەکی بە ئێسک و پێستەوە هەست پێکردبو. سەرەڕای ئەوە کە لە خانەدانێکی باڵای لوڕ بوو بەڵام وەک ژن هەر چەوساوە و ژێردەستە بوو. باس لەوە دەکات کە بە تیابەتی لە ئێڵی بەختیاریدا هیچ مافێک بۆ ژن لەبەرچاو نەگیراوە. ژن کە لەلایەکەوە بە زۆر بە شوودەدرێت، لەو لایشەوە لە میرات و کەلەپووری باوانی بێبەش دەکرێت.
باوەخۆشین و شاخۆشین
لە ناوچەی دەربەندیخان گوندێک کە ئێستا کراوەتە ناحیە هەیە بە ناوی باوەخۆشین؛ شارەدێیەکی زۆر جوان و دڵنشینە.. زۆر گەڕام بە دوای مێژووەکەی دا هیچم دەس نەکەوت. بە بڕوای من دەبێ دوور یا نزیک پەیوەندییەکی هەبێت بە شاخۆشینی پیری مەزنی یارسانەوە. ناوی (باو) و (شا) هەردووکیان بۆ ناوی پیر و پیاوچکاان بەکاردەهێنرێن. بە دووری نازانم شاخۆشینی لوڕستانی گەیشتبێتە ئەو ناوچەیە.
بەردی گورز لەنگەر
ئەم بەردە گەورەیە دەبینن کە لەسەر بەردێکی بچووک وەستاوە. ناسراوە بە بەردی (گورزلەنگەر). لە نزیک ئاوایی گورزلەنگەرە لە ئوستانی ئیلام. سەر بە شارەدێی کوڵکنی و شارۆچکەی ماژینە. دەڵێن تەمەنی ئەم بەردە ١٥٠ ساڵە، بەڵام ئاماژەیەک بە ئەندازە و بەرزییەکەی نەکراوە. شایانی باسە کە شارۆچکەی ماژین یا ماچین هەرچەندە شارۆچکەیەکی گەورە و ناسراو نییە؛ بەڵام لە ناوچەیەکی جوان و دڵگیر هەڵکەوتووە و شوێنێکی زۆر مێژووییە. تا ئێستا هیچ بوومەلەرزە و رووداوێکی سروشتی نەبووەتە هۆی جووڵاندنی ئەم بەردە.
چووچ
چووچ یا چوچ لە واژەنامە کوردییەکاندا بە مانای سیرەتی منداڵی ساوا هاتووە. سیرەت واژەیەکی پەرژینییە بە مانای ئەندامی نێرینەی مرۆڤ دێت. بەڵام...
-
ئەم واژەیە ەگەڵ (رخنە)ی فارسی یەک بنەڕەتیان هەیە؛ هەرچەندە مانایان جیاوازە. لە کوردیدا بەشێوەی (رەغنە)یش بێژە دەکرێت. رەخنە یا رەغنە...
-
ئیبراهیم نادری کوڕی باوکێک بە ناوی فەیزوڵڵا نادری فەیلی و دایکێک بە ناوی نوقرە بوو. ( لە پەرتووکەکەی کاک فاڕووق فەرهاد دا بە هەڵە ناوی دایکی...
-
مەشک، مەشکە، مەسکە وژاەیەکی کۆنە و لە زمانەکانی پەهلەوی و سامی و ئارامیدا هەیە. کارم بەسەر ئەوەوە نییە کە لە واژەڕەتناسیی عەربی و فارسیدا چ...






