شیان

شیان، شایان، دەشێ، شایستە، شیان

ئەم واژانەی سەرەوە بەگوێرەی ناوچەکان و زار و شێوەزارەکان کەم و زۆر بەکاردەهێنرێن.   هاوتای ئەمانە لە زووانی فارسیشدا هەیە. لە فارسیدا دۆخی ئایندە و رانەبردووی دەبێتە (می شەوەد) و رابردووەکەی دەبێتە (شود).  شوێنی بەکارهێنانیان هەندێک جار لەتەک کوردییەکەدا جیاوازە و هەندێک جاریش چونیەکە.  (شایان) و (شایستە)یش لە فارسیدا هەن. 

یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی فارسی (زمانی فەرمیی ئێران) ئەمەیە کە کاریگەریی زووانی کوردیی زۆر بەسەرییەوە دیار و نمایانە. بە تایبەتتر لە بەکارهێنانی رۆژانە و بازاڕیدا. بۆ نموونە:

کاتێک دەڵێن: ناوت چییە؟ دەڵێن نامەت چییێ؟  کە فارسییە رەسەنەکە بریتییە لە نامەت چی هەست؟  یا  ئەو کەباب دەخوا/ت.  دەڵێن (ئوو کێباب میخۆرێ).  کە راستییەکەی (ئوو کێباب میخورەد) ە...

هەروەها وەک لوڕی دەنگی(ئا) دەکەن بە (وو).  لوری کاریگەرییەکەی زۆر زۆری لەسەر فارسی هەبووە و هەیە.  ئاسمان، ئاسموون؛ نان، نوون. زەمان، زەموون؛ دەرمان، دەرموون.  ئەم شێوە گۆڕانەی دەنگی (ئا) تا لە ناوچەکانی لوڕستان پتر دوور دەکەوێتەوە، کەمڕەنگتر دەبێت.  لە فارسیی ئەفغانستان و تاجیکستاندا هەر نییە و نابیسترێت.

 لەسەر ئەو بروایەم کە زۆربەی واژە و دەستەواژە کوردییەکان لەڕیگەی لەکی و لوڕییەوە چوونەتە نێو زمانی فارسییەوە و لەوێدا چەسپاون.  تەنانەت ئەو ووشە کوردیانەیش کە لە زووانی عەرەبیدا هەن یا عەرەبێندراون، زۆرینەیان راستەوخۆ لە لوڕییەوە چوونەت نێو ئەم زمانەوە؛ و هەندێکیشیان لە لوڕییەوە چوونەتە نێو فارسییەوە پاشان لە فارسییەوە کەوتوونەتە نێو زووانی عەرەبییەوە.